Vào trung tuần tháng 6 năm nay, startup Cà Mèn chuyên về dịch vụ ăn uống và thực phẩm đóng gói đã chốt được hợp đồng xuất khẩu cháo bột cá lóc Quảng Trị (bánh canh cá lóc) chính ngạch sang thị trường Mỹ. Anh Nguyễn Đức Nhật Thuận (sinh năm 1991), nhà sáng lập của thương hiệu cho biết cột mốc này đã mở đường cho hàng triệu gói sản phẩm xuất khẩu sang thị trường này mỗi năm. Tổng giá trị của hợp đồng này đến năm 2026 vào khoảng 5 triệu USD (khoảng 115 tỷ đồng).
Anh Thuận chưa từng đặt chân đến Mỹ, chưa từng nghiên cứu thị trường khó tính này nhưng món bánh canh cá lóc Cà Mèn của anh lại gây được tiếng vang trong cộng đồng người Việt tại Mỹ. Việc xuất khẩu mặt hàng này sang thị trường Mỹ đã đánh dấu nỗ lực không ngừng của anh sau quãng thời gian 8 năm khởi nghiệp đầy mồ hôi và nước mắt.
Năm 2009, anh Nguyễn Đức Nhật Thuận đã rời quê hương Quảng Trị để theo học tại trường Đại học Công nghiệp TP.HCM. Sau khi tốt nghiệp, anh đã đi làm trong một công ty xuất nhập khẩu với mức lương hơn 1.000 USD. "Hơn 22 tuổi lúc đó mà thu nhập như vậy với tôi là rủng rỉnh rồi", anh Thuận chia sẻ.
Tuy nhiên, công việc ổn định không phải là mục tiêu của anh, trong anh vẫn luôn ấp ủ ước mơ làm được những điều có ích cho quê hương. "Con làm ngành xuất khẩu, nhớ mang đặc sản của quê hương mình ra ngoài cho nhiều người biết", anh luôn nhớ đến lời gửi gắm của một người cô dành cho mình.
Khi đó anh nhận thấy, các quán ẩm thực của các địa phương khác có mặt rất nhiều ở TP.HCM nhưng món ăn Quảng Trị lại hiếm thấy. Quen biết với nhiều bạn bè đồng hương, anh đưa ra ý tưởng mở quán ăn Quảng Trị ở đây và được mọi người ủng hộ.
Năm 2015, anh Tuấn chính thức nghỉ việc và mở quán Cà Mèn. Ban đầu, Cà Mèn chỉ là một quán nhỏ nằm trong hẻm ở quận Tân Phú với vài bộ bàn ghế nhựa. Sau một thời gian thì anh dời quán đến một phố ăn uống có tiếng ở quận Phú Nhuận với diện tích quán rộng 15m2.
Món ăn đầu tiên giúp anh Thuận tạo nên thương hiệu chính là món bánh ướt Phương Lang, rồi anh mở rộng sang các món khác như cháo bột cá lóc, cháo bột vịt, miến lươn xào, gà bóp rau răm. Nguyên liệu và gia vị để nấu ăn đều được anh Thuận nhập từ Quảng Trị bằng đường hàng không. Giai đoạn đầu khách hàng của anh chính là cộng đồng đồng hương mà anh tiến hành khảo sát trước khi mở quán, họ cũng chính là nhóm khách chủ lực đồng thời hỗ trợ tiếp thị truyền miệng. Nhờ lượng khách đông đảo mà đến năm 2018 anh Thuận đã mở được tổng cộng 3 quán.
Tuy nhiên, lúc đó anh gặp khó khăn khi phát triển quán thành chuỗi. "Do chưa có đủ kiến thức quản trị nên cuối năm trả xong lương thưởng cho nhân viên thì vợ chồng tôi chỉ còn đúng 500 nghìn đồng, chỉ biết ôm nhau khóc", anh nhớ lại thời điểm khó khăn đó. Tết đó, anh đã phải tắt hết điện thoại, đóng cửa phòng trong suốt 3 ngày trời để rà soát lại những thiếu sót và xốc lại tinh thần.
Sau đó, anh Thuận đã quyết định thu hẹp từ 3 quán lại thành một, thắt chặt các mặt tài chính, nhân sự. Sau 6 tháng tái cơ cấu, quán của anh đã bắt đầu có lợi nhuận tốt trở lại. Anh cũng đã mua được nhà bằng một phần từ thu nhập được tích góp từ quán cộng với vay thêm tiền của bạn bè và ngân hàng.
Quán ăn dần ổn định, anh Thuận đã có thêm ý tưởng mới để kinh doanh nhờ biết cách nắm bắt tâm lý của đồng hương ở nhiều nơi với mong muốn được thưởng thức món ăn quê hương. Khi đó, ý tưởng cháo bột cá lóc Quảng Trị đóng gói đã ra đời.
Tháng 6/2022, sau một thời gian thử nghiệm thì Cà Mèn đã chính thức tung ra thị trường sản phẩm cháo bột cá lóc với trọng lượng 230gr. Bên trong gói có cá lóc phi lê nguyên miếng, sợi bột gạo, nước sốt được cô đặc, tương ném sa tế, hành lá sấy khô được cấp đông. Khi sử dụng chỉ cần hâm nóng 5 phút là có thể ăn. Thịt cá được lóc thành từng miếng, xương cá đã được giã nhỏ để nấu nước sốt theo công thức được học hỏi từ quán ăn ngon nhất tại quảng Trị.
Triết lý của anh Thuận khi mang những giá trị của quê hương vào từng sản phẩm là mỗi món ăn phải ngon như "cơm mẹ nấu". Từ một người tay ngang chuyển sang làm ẩm thực, anh đã được mẹ tận tâm chỉ dạy cách để khiến cho món bánh canh trở nên ngon nhất. Anh được chỉ rằng, tỷ lệ pha bột sẽ ảnh hưởng đến sợi bánh canh, từng thớ cá phải được tách và tẩm như thế nào mới vừa miệng, hoặc chỉ cần thêm một ít hạt nén cũng góp phần quyết định chất lượng của món ăn.
Trong gần 1 năm anh Thuận đã xây dựng được 10 đại lý phân phối trong nước và sản phẩm cũng dần dần đi qua Mỹ theo đường xách tay để thăm dò người dùng. Nhưng để có được hợp đồng xuất khẩu trị giá hàng triệu USD, anh Thuận đã phải tự mày mò, tìm hiểu các quy trình, trực tiếp gửi thư đến Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA). Chính trong thời điểm đó, bà chủ của Công ty LNS đã tình cờ thưởng thức được món bánh canh cá lóc đóng gói từ nguồn xách tay, sau đó đã chủ động liên hệ với anh.
"Có nhiều điều khoản trong hợp đồng mà nhà phân phối đã đề ra, trong đó có yêu cầu in tên của họ lên bao bì. Tôi chấp nhận điều này nhưng nhất quyết không thay đổi tên thương hiệu Cà Mèn", anh Thuận chia sẻ. Anh nói, thuở nhỏ anh hay cắp chiếc cà mèn để mang cơm ra đồng cho bố mẹ, đây cũng chính là kỷ vật của những người con miền Trung xa quê, chính nó cũng là cái nôi nuôi dưỡng nên khát vọng nâng tầm ẩm thực quê hương.
Anh Thuận chia sẻ, xưởng Cà Mèn tại TP.HCM mỗi tháng sản xuất được 200.000-300.000 sản phẩm, anh cũng có kế hoạch xây thêm một xưởng ở Quảng Trị để có thể tăng công suất cũng như mẫu mã. Anh cũng cho biết, thời gian tới sẽ tung ra sản phẩm mới và đang đàm phán để đưa vào một số chuỗi siêu thị đồng thời xây dựng hệ thống phân phối tại thị trường Đức.
Nhà sáng lập của Cà Mèn còn tiết lộ, thương hiệu đang chuẩn bị ra mắt sản phẩm miến lươn Nghệ An, sau đó sẽ nghiên cứu để đưa sản phẩm của từng vùng miền đi muôn nơi bằng chính công nghệ Việt. Anh cho rằng, thành công của một sản phẩm không chỉ nhờ hợp khẩu vị mà còn nằm ở câu chuyện của nó. "Chúng tôi may mắn được đón nhận nhờ câu chuyện khởi nghiệp mang đậm tinh thần quê hương trong mỗi sản phẩm", anh Thuận nhận định.
Tuy nhiên, với một startup thì khó khăn không bao giờ hết. Dù có kinh nghiệm 8 năm trong ngành thực phẩm nhưng anh Thuận vẫn nhìn nhận mình "còn non" trong quá trình sản xuất. Trong giai đoạn đầu, để sản phẩm ra mắt thị trường cần có nhiều thời gian. Bên cạnh đó, đặc điểm món ăn của Quảng Trị là cay và mặn nên khi tiếp xúc với mỗi thị trường khác nhau thì phải điều chỉnh lại để khách hàng thấy hợp vị nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng.
Đối với thị trường xuất khẩu, anh cho rằng cần phải chú trọng về chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm từ đầu đồng thời chủ động kết nối với các nhà phân phối. "Ban đầu mình xây dựng điều kiện cần rồi nhưng cũng tùy thị trường mà hoàn thiện để đáp ứng đủ các yêu cầu của nhà thu mua", anh Thuận nói.
Ngoài ra, anh Thuận còn chia sẻ, từ trước đến nay giá trị lớn nhất mà anh theo đuổi chính là truyền bá được ẩm thực quê hương nhưng vẫn lưu giữ được những nét đặc trưng vốn có. Bởi theo anh, một người dù có mạnh mẽ đến đâu khi xa quê vẫn không khỏi chạnh lòng khi nghe được giọng nói, hương vị của quê hương, món ăn của mẹ từng nấu.
