Biến điều không thể thành có thể
Chia sẻ về buổi đầu khởi nghiệp, anh Nguyễn Bá Ngọc (sinh năm 1989) vẫn không quên lần đầu tiên anh trình bày ý tưởng đưa mực tươi sống từ ngoài biển về bờ của mình với ngư dân Nha Trang. Lúc đó, dù anh sẵn sàng đầu tư lồng, bể riêng biệt và thiết bị sục khí trên thuyền cho ngư dân nhưng rất ít người đồng ý hợp tác. Họ đều là những người gắn bó với biển hàng chục năm, vẫn luôn nghĩ rằng việc vận chuyển mực đang bơi (mực nhảy) từ ngoài biển vào bờ là không thể, bởi mực là một trong những loài hải sản khó bảo quản sau khai thác nhất, chỉ cần đưa mực lên bờ 30 giây thì chúng sẽ chết.
"Tôi đề cập chuyện này với 20 ngư dân thì 10 người đứng dậy đi về", anh Nguyễn Bá Ngọc nhớ về ngày đó.
Anh Nguyễn Bá Ngọc sinh ra và lớn lên tại Hà Tĩnh, trong một gia đình có truyền thống 4 đời làm ngư dân. Ở quê anh nổi tiếng với món mực nhảy Vũng Áng, nhưng do việc bảo quản mực rất khó nên món ăn này chỉ được phục vụ tại các lồng bè ở địa phương. Từ mô hình này, anh Ngọc đã nung nấu ý định khởi nghiệp với món mực nhảy, đưa mực đang bơi lên bờ và phân phối đi xa hơn.
Trước khi thành lập startup Mực nhảy Biển Đông anh Nguyễn Bá Ngọc từng khởi nghiệp với một công ty xây dựng, mở nhà hàng, làm chuỗi gạch 3D.... Thông qua những công việc này anh Ngọc đã có được một số vốn nhất định trong tay cùng với nhiều kinh nghiệm kinh doanh. Đến năm 2019, anh Ngọc quyết định Nam tiến để triển khai ý tưởng khởi nghiệp của mình.
Bước đầu, để kêu gọi ngư dân hợp tác với mình anh đã tự thiết kế và đầu tư hộp thông thủy từ đáy thuyền xuống biển rồi lắp vào thuyền đánh cá của ngư dân. Sau khi bắt được mực thì ngư dân sẽ đưa chúng vào hộp thông thủy, nhờ đó mực vẫn được sống trong môi trường biển. Khi về bờ, mực được thu gom ngay vào các lồng bè, bể rồi vận chuyển đi nơi khác bằng xe tải có bể chứa nước được điều chỉnh nhiệt độ, độ mặn giống như môi trường biển. Thông qua chuỗi khép kín này mà Mực nhảy Biển Đông có thể vận chuyển mực tươi sống đến tận tay của khách hàng.
Anh Ngọc ước tính, mỗi năm thị trường Việt Nam có nhu cầu tiêu thụ cả nghìn tấn mực nhảy, nên theo anh mô hình của mình có tiềm năng rất lớn. Hiện tại, startup Mực nhảy Biển Đông đang hợp tác với khoảng 250 ngư dân đến từ các ngư trường lớn như Ninh Thuận, Bình Thuận, Nha Trang, Vũng Tàu... Mực được thu mua từ ngư dân với giá từ 250.000-350.000 đồng/kg thay vì 80.000-130.000 đồng/kg khi đánh bắt bằng phương pháp truyền thống. Mỗi tháng, startup này cung cấp ra thị trường từ 300-500kg mực nhảy, những lúc cao điểm thì có thể lên đến 3-4 tấn.
Giấc mơ bảo vệ hệ sinh thái môi trường biển
Bên cạnh hoạt động mua - bán mực nhảy thì startup của anh Nguyễn Bá Ngọc còn triển khai nghiên cứu, nhân giống và nuôi mực bán tự nhiên. Trước giờ để nuôi mực thì các trang trại và ngư dân thường bắt con giống ngoài tự nhiên rồi đem về nuôi đến khi trưởng thành. Startup Mực nhảy Biển Đông là đơn vị đầu tiên tự chủ quy trình nuôi mực. Sau khi bắt mực bố mẹ từ biển về, startup này sẽ nuôi để lấy trứng rồi đưa trứng ra trại ấp để nở thành con non. Khi mực non được 25-30 ngày tuổi sẽ được đưa trở lại biển để nuôi thành mực thương phẩm.
"Nhân giống mực là quá trình cực kỳ khó khăn, vì mực cần một môi trường bán tự nhiên thực sự, cần hệ số lồng lớn. Nếu nuôi mực ở diện tích nhỏ thì tỷ lệ thành phẩm không nhiều vì đặc tính của mực là hay ăn lẫn nhau", anh Nguyễn Bá Ngọc lý giải.
Năm 2022, Dự án Nuôi mực trong môi trường bán tự nhiên của startup Mực nhảy Biển Đông đã giành được giải Nhất trong Cuộc thi Đổi mới sáng tạo ngành thủy sản. So với các mô hình nuôi mực công nghiệp khác thì dự án của Mực nhảy Biển Đông hiệu quả hơn vì có diện tích nuôi lớn, xung quanh khu vực nuôi mực so tường bao, phần đáy là đáy biển tự nhiên, hoàn toàn không có lưới. Mô hình nuôi mực này giúp người nuôi mực tiết kiệm được khoảng 70% thức ăn so với mô hình nuôi công nghiệp, tránh được tình trạng bị ép giá khi mực đến thời điểm thu hoạch.
Anh Ngọc cho biết, khi nuôi mực theo mô hình công nghiệp thì lúc cần là phải bán ngay, nếu dừng một ngày không cho mực ăn thì chúng sẽ bị gầy thậm chí là chết. Nhưng mô hình nuôi mực của Mực nhảy Biển Đông thì nếu không được giá thì vẫn có thể giữ mực lại, không tốn quá nhiều chi phí thức ăn thậm chí không cần bổ sung thức ăn thì mực vẫn có nguồn thức ăn từ tự nhiên.
"Những ngày đầu khởi nghiệp, tôi chỉ nói đến việc mua-bán mực nhảy chứ không đề cập đến điều gì lớn lao cả. Sau đó, tôi đã tiến hành việc nhân giống và nuôi mực bán tự nhiên. Sau khi làm được rồi, tôi mới có thể nói với các cổ đông của mình rằng, mục tiêu mà tôi hướng đến là giữ gìn hệ sinh thái môi trường biển, cải thiện đời sống của ngư dân. Đó chính là sứ mệnh mà tôi muốn theo đuổi", anh Ngọc chia sẻ.
Theo tính toán của anh thì sau này nếu mô hình nuôi mực bán tự nhiên được mở rộng và đi vào hoạt động ổn định anh sẽ tuyển thêm người lao động trên biển, ngư dân về để làm việc, từ đó góp phần giảm gánh nặng cho hệ sinh thái biển đồng thời giúp họ ổn định cuộc sống hơn.
"Ngư dân chính là những người hiểu biển nhất, nhưng nếu muốn ngư dây thay đổi cách khai thác hải sản thì phải đảm bảo sinh kế cho họ. Mực nhảy Biển Đông mong muốn sẽ trở thành cầu nối, giúp ngư dân hiểu hơn về hoạt động khai thác bền vững, cùng chung tay bảo vệ hệ sinh thái môi trường biển", anh Nguyễn Bá Ngọc nói.
