Khởi nghiệp với nỗi trăn trở về vị thế của hạt cà phê quê nhà
Thị trấn Đắk Mil (huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông) có dân số khoảng 17.000 người, hầu như nhà nào cũng có vườn trồng cà phê. Để có được một quán cà phê đông khách tại một nơi như vậy là điều không hề dễ dàng.
Thế nhưng, tại thị trấn nhỏ đó, sâu trong một con hẻm chưa có cả điện cao áp lại có một không gian cà phê được những người trẻ nơi đây yêu thích, đó chính là 48 - Café Dakla của nhà sáng lập Thu Hương. Mùi cà phê hòa huyện cùng tiếng trò chuyện của người đến kẻ đi đã khiến cho nơi đây trở thành chấm sáng giữa thị trấn tĩnh mịch này.
"Chúng tôi không chỉ bán cà phê, chúng tôi bán câu chuyện của những người trồng cà phê", nhà sáng lập Thu Hương của 48 - Café Dakla chia sẻ câu chuyện khởi nghiệp của mình.
Vào một ngày hè năm 2018, chị Hương đã rời TP.HCM để về Đắk Mil rồi thành lập 48 - Café Dakla. Nhà sáng lập trẻ mong muốn sẽ góp phần đưa những hạt cà phê Robusta hảo hạng của quê hương đến gần hơn với khách hàng yêu cà phê trên cả nước. Trước đó, chị đã có 7 năm làm việc trong ngành cà phê ở vị trí rang, xay, pha chế, chị cũng từng tham gia nhiều cuộc thi dành cho những nhà pha cà phê chuyên nghiệp. Càng tiếp xúc nhiều chị càng nhận ra rằng, hạt cà phê Robusta của quê hương luôn vắng bóng tại những cuộc thi pha chế cà phê, nơi các hạt cà phê Arabica đến từ châu Phi, Nam Mỹ được ưa chuộng.
Chính nỗi trăn trở về vị thế của hạt cà phê quê hương mình mà cô gái trẻ đã quyết định đi trên con đường mà chưa có ai ở Đắk Mil lựa chọn, đó là phát triển cà phê đặc sản Fine Robusta.
Khi đó, chị đã đi đến những vườn cà phê đạt tiêu chuẩn trong vùng rồi đặt vấn đề với người trồng cà phê rằng chị sẽ hỗ trợ họ phần kỹ thuật và bao tiêu đầu ra với giá gấp đôi thị trường. Chị lựa chọn những vườn trồng cà phê có tuổi đời từ 20 năm trở lên vẫn đang giữ giống cà phê Robusta được trồng từ thời Pháp thuộc. Chia sẻ về lựa chọn này chị Hương nói: "Giống Robusta cũ cho được hương vị đầy đủ nhất, phức tạp nhất nhưng lại dễ sáng tạo nhất. Khi uống vào thì hậu vị cũng kéo dài nhất".
Những hộ nông dân khi hợp tác với chị Hương sẽ được hướng dẫn phát triển vườn cà phê của mình theo kiểu hệ sinh thái vườn chia thành 3 tầng thay vì trồng "độc canh" cà phê như trước. Tầng cao nhất là các loại cây như sầu riêng, bơ, tiêu... tầng trung trồng cà phê còn tầng thấp nhất để nuôi các thảm thực vật cỏ. Theo hình thức này thì cây ở tầng cao nhất sẽ giúp che nắng, che sương, che gió, giúp điều tiết nhiệt độ cho vườn cà phê, còn thảm cỏ dưới cũng sẽ giúp giữ nước, giữ chất dinh dưỡng cho đất.
Đến lúc thu hoạch thì thay vì sử dụng phương pháp truyền thống là hái tuốt cà phê theo kiểu xanh chín lẫn lộn rồi phơi ngoài sào, xát vỏ và lưu kho thì chị Hương hướng dẫn các hộ nông dân chuyển sang làm theo hướng mới, chuẩn đến từng khâu.
Theo phương thức mới này thì họ chỉ hái cà phê khi vườn đạt độ chín từ 80%, sau đó nhặt riêng quả xanh và quả chín. Tiếp theo thì cà phê được rửa sạch rồi để ráo sau đó lên men yếm khi trong 36-48 giờ, rồi sẽ chuyển sang phơi chậm 25-30 ngày. Khi sẵn sàng rồi mới bước sang giai đoạn rang, xay, chế biến, lớp vỏ lụa ở ngoài mới được bỏ đi để lại phần nhân trắng vàng bên trong.
"Những người nông dân trồng cà phê họ có lợi thế về kinh nghiệm, có khả năng chịu khổ được. Vấn đề tôi cần làm chính là tìm được những cá nhân có tâm huyết, sẵn sàng thay đổi để có thể chia sẻ kiến thức với họ", nhà sáng lập của 48 - Café Daklao cho biết.
Vào mùa vụ năm 2023-2024 giá cà phê biến động mạnh do đó chị Hương quyết định không mở rộng thêm số lượng hộ nông dân hợp tác mà vẫn giữ nguyên 12 hộ như vụ trước. Chị tiến hành mua cà phê từ người nông dân với giá từ 95 - 125 nghìn đồng/kg. Chị Hương dự kiến sẽ sản xuất khoảng 10-13 tấn cà phê Fine Robusta để phục cho quán cà phê của mình và chia sẻ cho một số người quen trong ngành.
Hành trình theo đuổi xu hướng sản xuất hạt cà phê Robusta
Chia sẻ về việc hợp tác với 12 hộ nông dân sau 5 năm canh tác, chị Hương cho biết lý do vì làm cà phê Fine Robusta khó, thậm chí cực khó.
Ví dụ như trong khâu thu hoạch, cà phê chín rộ là chín liên tục, mỗi ngày các hộ nông dân thương thu về hàng tạ cà phê, do đó việc nhặt riêng quả xanh, quả chín là việc khá khó khăn. Hoặc như lúc phơi cà phê, nếu sử dụng phương pháp truyền thống thì chỉ cần phơi tối đa khoảng 10 ngày, thì hạt cafe Fine Robusta cần phơi trong vòng 25-30 ngày. Khi phơi cà phê, mỗi 2 tiếng một lần thì người nông dân cần phải trở để hạt khô đều, đến tối thì cất lại bao để độ ẩm bên trong cân bằng với môi trường bên ngoài, đến hôm sau lại phơi ra tiếp.
Quãng thời gian mới bắt đầu, có nhiều hộ nông dân đã từ bỏ vì quy trình sản xuất hạt cà phê này phức tạp. Có những hộ trồng cà phê còn trộn lẫn các hạt chất lượng với hạt bình thường rồi bán cho chị Hương, khi chị không đồng ý thì họ nói chị khắt khe, khó tính.
Lúc đầu, chị Hương cảm thấy việc này khó chấp nhận nhưng sau đó chị cũng xác định lại rằng để có thể làm việc lâu dài với người nông dân thì phải có sự kiên nhẫn và kiên trì. Chị cũng nhận thấy mình có phần lỗi khi việc hợp tác giữa hai bên không thành công vì ngoài yêu cầu cao về kĩ thuật chị còn gợi ý nông dân đầu tư hàng chục triệu đồng để xây nhà kính làm giàn phơi cà phê.
Sau này, chị dần thay đổi, chị hướng đến những biện pháp đơn giản nhất mà mang đến hiệu quả tốt nhất. Ví dụ như, thay bằng làm nhà kính phơi cà phê thì người nông dân chỉ cần lót bạt dày ở dưới để hạt cà phê không tiếp xúc trực tiếp với đất, cũng như tránh cho khu vực phơi không chịu tác động bởi tác nhân bên ngoài. Kết quả thu được cực kỳ tốt khi các mẫu cà phê của các hộ nông dân hợp tác với chị Hương đều đạt tiêu chuẩn Fine Robusta; đã có mẫu gửi đi dự thi ở Nhật Bản và đoạt giải nhất.
Cuối năm 2018, chị đã trở thành người đầu tiên trong tỉnh Đắk Nông đứng ra tổ chức sự kiện nếm thử cà phê Robusta cho các hộ nông dân ở đây với tên gọi là Dakmil Robusta News Crop. Trong sự kiện này, có các mẫu cà phê chất lượng cao của huyện Đắk Mi và một số vùng nguyên liệu khác được mang đến pha chế để mọi người đánh giá. Theo chị Hương, sự kiện này sẽ giúp cho người nông dân có được cái nhìn mới về việc canh tác, giúp kinh tế gia đình ổn định hơn thay vì chạy theo các trào lưu trồng các loại cây có giá trị cao để rồi luôn nhận về rủi ro.
Thời gian sau đó, sự kiện này của chị Hương được mở rộng dần quy mô, không chỉ các hộ nông dân trong huyện mà còn nhiều huyện khác đến tham gia. Từ một sự kiện khi tổ chức lần đầu chỉ có khoảng 20 người thì đến năm 2022 sự kiện đã trở thành nơi quy tụ rất nhiều thành phần liên quan đến chuỗi cà phê tham gia như các hộ nông dân, các hợp tác xã, các nhà rang xay, nhà sản xuất, các chuyên gia. Thông qua các sự kiện này phần giúp giúp cho quy trình sản xuất cà phê được cải thiện hơn.
Đến năm 2023, chị quyết định dừng tổ chức sự kiện Dakmil Robusta News Crop để có thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng cho sự kiện tới đây. Chị Hương vẫn tích cực thu thập các mẫu Robusta của vụ mới kèm theo thông tin sản xuất và dự kiến sự kiện sẽ trở lại vào tháng 4 năm nay. Điểm nhấn của sự kiện năm nay chính là phần chấm điểm trực tiếp dành cho từng mẫu cà phê của các chuyên gia trong ngành theo tiêu chuẩn của Fine Robusta. Tháng 12/2023, chị Hương đã đạt Chứng chỉ Q Robusta Grader - chứng chỉ hành nghề đánh giá thẩm định chất lượng cà phê Robusta theo quy chuẩn của Viện Chất lượng cà phê thế giới, do đó có thể nói bản thân chị được xếp là một chuyên gia của ngành.
Nhìn lại hành trình khởi nghiệp của mình, nhà sáng lập 48 - Café Daklao chia sẻ: "Sự phát triển của cây cà phê chính là sự phát triển mọi mặt đời sống của người nông dân sản xuất, cũng chính là một phần tất yếu của ngành cà phê và các làn sóng cà phê trên thế giới. Để phát triển tốt hơn dù nhanh hay chậm thì cần phụ thuộc vào rất nhiều điều, nhưng tôi tin rằng, nếu như cộng đồng cùng chung tay thì sự phát triển ấy sẽ vượt bậc và sẽ tạo nên được nhiều kỳ tích hơn".
Theo Báo đầu tư
