Danh thắng Kim Sơn - 'viên ngọc ẩn mình' giữa xứ Thanh

Từ vùng đất hoang sơ, Kim Sơn (xã Biện Thượng, Thanh Hóa) đã chuyển mình trở thành điểm du lịch sinh thái, tâm linh thu hút du khách. Vẻ đẹp nguyên sơ của núi non, hang động, hồ nước cùng không gian thanh bình tạo nên nét hấp dẫn riêng, đưa nơi đây trở thành danh thắng hữu tình của xứ Thanh…

Từ trung tâm tỉnh Thanh Hóa, đi khoảng 40km nữa là đến xã Biện Thượng, nơi quần thể danh thắng Kim Sơn với 29 ngọn núi đá vôi hùng vĩ xen giữa vùng đầm nước rộng lớn. Những ngọn núi được thời gian bào mòn thành đủ hình thù độc đáo, được phủ xanh bởi thảm thực vật, tạo nên một không gian sơn thủy đậm nét nguyên sơ.

Ấn tượng nhất trong hành trình khám phá Kim Sơn là trải nghiệm ngồi thuyền xuôi theo dòng suối Ấu. Con thuyền lướt chậm trên mặt nước phẳng lặng, len lỏi qua những dãy núi đá vôi, để lại phía sau những gợn sóng nhỏ. Mùa hè, mặt nước được phủ bởi sắc tím hồng của hàng nghìn bông hoa súng nở rộ, phản chiếu mây trời và núi đá như một bức tranh thủy mặc. Người lái đò bảo rằng, vào tiết trời thu khung cảnh còn đẹp hơn bởi những hàng cây thay lá, rất thích hợp với du khách vãn cảnh, thưởng ngoạn.

Người dân địa phương gọi nơi đây là suối Ấu bởi vùng đất này từ lâu gắn với nghề trồng củ ấu - loại cây dân dã từng góp phần cải thiện sinh kế của nhiều hộ dân. Giữa quần thể núi đá và hồ nước mênh mang, dòng suối nhỏ mềm mại như một nét chấm phá duyên dáng, góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng cho danh thắng Kim Sơn.

Con thuyền nhẹ nhàng cập bến dưới chân núi để chúng tôi tiếp tục hành trình khám phá chùa Linh Ứng - điểm tâm linh nổi bật của danh thắng Kim Sơn. Ngôi chùa cổ nép mình dưới chân núi, hướng mặt ra hồ nước trong xanh, phía sau tựa vào dãy núi đá vôi hùng vĩ. Nằm ở khoảng giữa động Ngọc Kiều và động Kim Sơn, trong không gian sơn thủy hữu tình, chùa mang đến cảm giác thanh tịnh.

Điều đặc biệt của ngôi chùa là bức tượng Phật uy nghiêm ẩn mình trong hang núi. Giữa ngày hè oi ả, bước vào lòng động, không khí mát lạnh lan tỏa khiến ai cũng cảm nhận rõ sự thư thái. Từ sân chùa phóng tầm mắt ra xa, toàn bộ quần thể Kim Sơn hiện lên với núi, hồ, suối và những con thuyền nhỏ thấp thoáng giữa màu xanh, nơi cảnh quan non xanh nước biếc hòa quyện cùng đời sống văn hóa, tâm linh.

Theo các bậc cao niên, Ngọc Sơn Linh Ứng Thiền Tự được xây dựng từ thời Lý, trùng tu dưới thời vua Bảo Đại và phục dựng năm 2006 theo kiến trúc chữ Đinh truyền thống. Năm 2023, người dân phát hiện trong động Tiên Sơn có khối thạch nhũ mang hình tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao khoảng 15m, tay trái cầm bình nước cam lộ, tay phải cầm cành dương liễu. Để gìn giữ vẻ đẹp tự nhiên của khối thạch nhũ, nhà chùa cùng chính quyền và phật tử đã phát tâm tạc tôn tượng Quán Thế Âm cao 4,1m bằng đá nguyên khối và cung thỉnh về chùa Linh Ứng. Hằng năm, vào ngày 16/2 âm lịch, lễ hội chùa cùng lễ thả hoa đăng thu hút đông đảo du khách thập phương về chiêm bái.

Không gian tâm linh của Linh Ứng tự còn ẩn chứa nhiều bất ngờ. Đó là vào sáng sớm hay chiều tà, đàn khỉ hoang từ các vách núi thường xuất hiện quanh khu vực chùa, điểm thêm nét sinh động cho không gian vốn tĩnh lặng giữa non nước Kim Sơn.

Rời chùa Linh Ứng, chúng tôi tiếp tục hành trình đến động nước Kim Sơn nằm cách đó không xa. Muốn vào động, phải ngồi thuyền men theo dòng nước len lỏi trong lòng núi để khám phá thế giới kỳ ảo ẩn sâu trong lòng núi đá. Một trong những điểm độc đáo của danh thắng Kim Sơn là hệ thống 7 hang động thông nhau trong lòng núi đá vôi, được thiên nhiên kiến tạo qua hàng triệu năm. Trên các vách đá vẫn lưu giữ gần 20 bài thơ ca ngợi núi và hang động Kim Sơn, minh chứng cho vẻ đẹp từng khơi nguồn cảm hứng của các văn nhân xưa.

Con thuyền chầm chậm tiến vào lòng động, ánh sáng bên ngoài dần lùi lại, nhường chỗ cho không gian huyền ảo của những vòm đá cao. Qua Phong Môn (cửa gió), người lái thuyền bật đèn soi những khối thạch nhũ đủ hình thù kỳ thú. Nổi bật là cột đá “trụ trời”, tượng Phật Bà Quan Thế Âm cùng vô số khối nhũ đá óng ánh được tạo tác qua thời gian. Mực nước trong hang sâu khoảng 5-7m, sau gần 20 phút xuôi theo lòng động, ánh sáng nơi cửa hang dần hiện ra, mang đến cảm giác như vừa hoàn thành một cuộc phiêu lưu giữa lòng thiên nhiên.

Rời động nước, con thuyền lặng lẽ xuôi giữa hai hàng cây roi trĩu quả soi bóng xuống mặt nước đưa chúng tôi cập bến để lên khám phá động Tiên Sơn. Cảnh sắc hai bên bờ vẫn giữ nguyên vẻ hoang sơ xanh mướt, thỉnh thoảng còn bắt gặp những chú lợn rừng luồn lách trong bụi cây.

Nếu động nước Kim Sơn gây ấn tượng bởi vẻ huyền bí, thì động khô Tiên Sơn lại khiến chúng tôi ngỡ ngàng bởi sự kỳ vĩ không kém. Được phát hiện năm 2003, động Tiên Sơn được đánh giá là một trong những động đẹp bậc nhất xứ Thanh. Sau 203 bậc đá, từ chiếu nghỉ có thể phóng tầm mắt ngắm trọn 29 ngọn núi bao quanh khu danh thắng. Không gian bên trong động mở ra với những khối thạch nhũ kỳ ảo, chia làm ba cung: Thiên Cung, Thủy Cung và Cung Tiên Ông.

Bước qua cửa động, Thiên Cung hiện ra nổi bật với tượng nhũ đá tự nhiên tựa như Phật Bà Quan Thế Âm Bồ Tát phát quang như phổ độ chúng sinh. Phía trên tượng Bà Quan Thế Âm là hình ảnh cây cột trụ trời hùng vĩ, uy nghi chống đỡ cõi Niết bàn. Bước qua cột trụ trời, chúng tôi đến với bậc không trung, tại đây có thể quan sát vạn vật sinh động của Thủy Cung. Có thể thấy vựa muối nhân gian ngay ở trước mắt. Xuống đáy Thủy Cung là cả một hệ sinh thái sinh vật thu nhỏ của biển cả, những con sứa khổng lồ dưới đáy đại dương… Tại Thủy Cung theo hướng cầu thang đi lên, chúng tôi nhìn thấy hình ảnh gia đình nhà Cóc gắn với văn hóa mẫu hệ của người Ê Đê. Chui qua bụng Cóc khoảng tầm 10m, bức Di Chỉ Nhà Phật hiện ra giữa không gian tĩnh mịch của hang động, gợi cảm giác như đang lạc bước vào cõi tiên…

Khép lại hành trình, chúng tôi thưởng thức những món ăn dân dã chế biến từ cá đồng, tôm, cua, rau rừng và các sản vật vùng sông Mã. Giữa không gian núi non và mặt nước, mọi hương vị dường như cũng trở nên trọn vẹn hơn. Mỗi hành trình khám phá Kim Sơn không chỉ là chuyến du ngoạn giữa núi non, hang động kỳ vĩ, mà còn là dịp cảm nhận vẻ đẹp giao hòa giữa thiên nhiên, lịch sử và văn hóa, để rồi ai từng một lần đặt chân đến cũng lưu giữ trong lòng những ấn tượng khó quên về vùng sơn thủy hữu tình bên dòng sông Mã.