Giống như bao bạn bè cùng trang lứa, từ nhỏ anh Phạm Kim Tiến đã có ước mơ ra phố đi học, thoát ly khỏi làng. Sau khi học xong chương trình Thạc sĩ tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, anh Tiến đã đến nhiều tỉnh thành trên cả nước để làm việc. Thế nhưng, một biến cố về gia đình đã khiến vợ chồng anh quyết định quay về lập nghiệp trên chính mảnh đất quê hương.
Về đến quê, tận dụng những kiến thức và kinh nghiệm trong lĩnh vực nông nghiệp nên vợ chồng anh Tiến đã mở cơ sở kinh doanh phân bón và giống lúa. Là một người con sinh ra ở làng sen, từ nhỏ lớn lên bên cạnh đồng sen bát ngát nên a Tiến có một tình yêu sâu sắc với loài hoa này. Sau khi về quê, vừa tham gia vào hoạt động kinh doanh anh Tiến vừa dành thời gian để sưu tầm, chăm sóc các giống sen đồng thời nghiên cứu các đặc tính sinh học và một số sản phẩm được làm từ hoa sen.
Anh Tiến chia sẻ, qua tìm hiểu thì anh nhận ra rằng các sản phẩm lưu niệm được làm từ hoa sen dành cho du khách đến nơi đây chưa đa dạng. Chính vì thế, anh mong muốn phát triển việc trồng sen cũng như kinh doanh các sản phẩm từ sen quê nhà.
Vào năm 2013, anh đã dùng khoảng 170 triệu đồng mà mình tích lũy được đi đấu thầu một số đầm sen trong xã, sau đó đầu tư mua giống và phân bón để trồng sen. Giống sen bản địa, tuy đã thích nghi được với môi trường sống nhưng giờ đây đang dần thoái hóa. Do đó, bên cạnh bảo tồn loài sen bản địa, anh Tiến đã tự mình sưu tầm, cùng với sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè, anh thử nghiệm trồng nhiều loại sen trong và ngoài nước tại những khu vực ruộng trũng thấp mà người dân đang bỏ hoang.
Anh cho biết, mỗi giống sen đều có đặc điểm, ưu thế và nhược điểm riêng, có loài thì trồng để lấy hoa, loài để lấy củ có giống để sử dụng làm trà, ướp trà...
Khi anh mới bắt đầu khởi nghiệp với cây sen, có nhiều người dân trong thôn hoài nghi việc làm này bởi trước giờ họ chỉ quen trồng các giống sen địa phương, việc thay đổi giống sen cũng như cách trồng và chăm sóc giống mới này không hề đơn giản. Chỉ đến khi thấy việc trồng sen của anh Tiến có nhiều khả quan thì người dân mới bắt đầu làm theo.
Năm 2018, anh Tiến đã thành lập Hợp tác xã Sen quê Bắc, đến nay đã có gần 20 thành viên, quy mô trồng sen trên 50ha với hơn 100 giống sen các loại. Mỗi thành viên trong HTX đều có mức lương ổn định, đảm bảo cuộc sống của họ.
Bên cạnh phổ biến việc trồng và chăm sóc sen, cung ứng các giống sen cho nhiều nơi khác thì HTX Sen quê Bác còn chế biến sâu các sản phẩm về sen bao gồm: Các loại trà sen như trà lá sen, trà ướp hoa sen, trà tâm sen, trà Liên Tu, Trà Bạch Liên Nữ Phương và nhóm sản phẩm làm từ hạt sen như hạt sen tươi, hạt sen sấy khô, kim chi sen, sữa hạt sen, củ sen muối; ngoài ra còn làm hương thắp từ sen... Trong đó đã có 7 sản phẩm của HTX đạt chưng nhận OCOP của huyện Nam Đàn, còn có sản phẩm được xây dựng hướng đến xuất khẩu là trà ướp bông sen và kim chi sen.
Giờ đây, những đầm sen nơi đây vừa giúp mang đến cho người dân giá trị kinh tế cao vừa góp phần phát triển du lịch địa phương. Trong hơn 100 giống sen thử nghiệp khác nhau thì có rất nhiều loài sen có bông đẹp, ấn tượng như sen đỏ Bắc Kinh, sen Super Lotus, Sen ngàn cánh... Hầu hết những loài sen này đều được thu hoạch hoa và có đầu ra ổn định.
"Trước đây, hoa sen hầu như được bán trong các dịp lễ như Vu Lan nhưng hiện tại hầu như quanh năm người dân đều có nhu cầu. Thời điểm mới thử nghiệm thành công giống sen ngàn cánh, giá bán lên đến 50.000 đồng/bông. Sau một thời gian thì mức giá giảm dần, chúng tôi lại tiếp tục thử nghiệm trồng các giống sen mới, đa dạng loài để phục vụ nhu cầu của khách hàng", anh Tiến chia sẻ.
Anh Tiến cũng cho biết, những đầm có bông sen đẹp cũng góp phần vào việc phát triển du lịch. Bên cạnh đó, cảnh quan của vùng Kim Liên rất đẹp nên HTX và người dân nơi đây cũng đã triển khai một số hoạt động du lịch thú vị để du khách có thể hòa mình vào thiên nhiên, trải nghiệm và thưởng thức các món ăn làm từ sen.
Ngoài ra, anh Tiến cũng đã hợp tác với một số cửa hàng để trưng bày và bán các loại trà sen, các chế phẩm từ sen trên nhiều thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Ninh. Theo chia sẻ của anh, thì để có được những sản phẩm có giá trị từ sen đòi hỏi phải công phu, sử dụng các trang thiết bị hiện đại như máy sấy, máy hấp, máy ủ sen, máy đóng bao bì, máy hút chân không. Nguyên liệu để làm các sản phẩm này đều được chọn lựa kỹ lưỡng từ đầm sen sạch, không sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật, HTX cũng cử cán bộ đến tận nơi giúp các hộ dân trồng các loại giống sen mới.
"Bản thân mỗi cây sen giống như một nhà máy sinh học thu nhỏ. Các bộ phận như rễ, thân, lá đều có khả năng loại bỏ chất bẩn để đưa những gì tinh túy nhất đến bông hoa. Tuy nhiên, với các loại hoa làm các sản phẩm trà, chúng tôi quản lý quy trình trồng nghiêm ngặt, đảm bảo nguồn nước an toàn, sử dụng các loại phân bón theo đúng quy định", anh Tiến nói.
Trong những sản phẩm trà sen của HTX Sen quê Bác thì Trà tâm sen đang là một trong Top 10 thương hiệu trà giúp ngủ ngon, an thần có nguồn gốc từ thảo mộc hiện đang được nhiều người ưa chuộng và sử dụng. Tâm sen có vị đắng, có tính hàn nhưng lại có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Bên cạnh đó, tâm sen cũng có chứa nhiều hoạt chất tốt cho cơ thể như các axit amin, nuciferin.... giúp hỗ trợ điều chị chứng mất ngủ.
